Interview: Thomas Rau

"We zijn niet de gastheer op deze aarde, wij zijn te gast"

"We zien heel duidelijk, als we niet vrijwillig veranderen, dan maken we onvrijwillig de allergrootste veranderingen mee."

(geschatte leestijd: 10 minuten)

Thomas Rau is ondernemer, architect, innovator, inspirator en visionair. Of het nou voor een kleine groep is, of voor een grote: zijn passie voor duurzame en circulaire oplossingen druipt er op een voor hem karakteristieke wijze van af. Maar wat schuilt er achter de keuzes die hij zelf maakt? Waarom doet hij de dingen die hij doet. Zijn er in zijn leven momenten geweest die van invloed zijn op datgene wat hem drijft? Thomas neemt ons in dit gesprek, vol bijzondere wijsheden en ervaringen, mee op zijn eigen reis. Een blik op ijkpunten in zijn leven.

Dat die reis 'excentriek' genoemd mag worden is al duidelijk in de introductie. "Wie Thomas Rau is, dat is een vraag die mij ook al 61 jaar bezighoudt. Van huis uit ben ik kinderverzorger. Ik heb een dansopleiding gedaan. Beeldhouwerij. En op een bepaald moment in de architectuur terecht gekomen. En daar zit ik nu bijna dertig jaar. Het wordt misschien tijd om daar de volgende stap in te nemen. Maar goed, realiteit ontstaat altijd achteraf."

Pakweg zes jaar geleden sprak je in het VPRO-programma Tegenlicht dat we aan de vooravond staan van een revolutie. Dat de relatie tussen de aarde en de mens zal veranderen. Hoe staan we ervoor?

"De vooravond is geweest. We staan er midden in. Kijk maar naar vandaag hoe we er voor staan. We zien heel duidelijk als we niet vrijwillig veranderen, dan maken we onvrijwillig de allergrootste veranderingen mee. En daar zitten we midden in. En dat de relatie tussen de aarde en de mensheid niet beter is geworden, dat zal ook iedereen beamen. Maar het grote misverstand blijft dat wij nog steeds denken dat de aarde ons nodig heeft, maar wij hebben de aarde nodig. En daar zit een heel grote misvatting. Dus het grootste probleem is eigenlijk het relatieprobleem dat wij als mens met deze aarde hebben."

"Wij beseffen niet goed wat onze rol is. Wij zijn gewend te denken dat de mens centraal staat. Maar als je goed kijkt, dan is de mens afhankelijk van alles dat er is. En als je afhankelijk bent van alles dat er is, dan sta je zeker niet centraal. En zeker niet erboven. En tweede is, dat wij ons moeten realiseren dat we niet gastheer of gastvrouw zijn op aarde, maar dat we te gast zijn. En net zoals ik hier vandaag bij jou te gast mag zijn, als gast is het een heel ander gevoel dan als gastheer of gastvrouw."

Volgens Rau is de tijd aangebroken dat we de relatie tussen de aarde en de mensheid moeten herdefiniëren. Dat doen we in de eerste plaats door stil te staan bij wie we zijn. "We zijn geen menselijke wezens op een spirituele reis, maar we zijn spirituele wezens op een menselijke reis. En we proberen iedere keer weer via de materiële route de dingen op te lossen, maar we moeten de dingen via de mentale route oplossen: daar ligt de oplossing. En we gaan nu helemaal de mist in met al die maatregelen, omdat we niet in staat zijn om mentaal te reflecteren over deze situatie. En dan hoor ik vaak mensen zeggen: ja maar meneer Rau, wie ben ik nou? Ik ben toch niemand. Er zijn acht miljard mensen en wat kan ik nou veranderen. Daar kan je twee dingen over zeggen. Alle grote veranderingen in de geschiedenis zijn allemaal veroorzaakt door 1 iemand. Dus eigenlijk is 1 iemand voldoende om alles op de kop te zetten. En ik heb ooit een mooi verhaal gelezen over de Dalai Lama. Die krijgt ook de vraag wie ben ik nou, ik ben helemaal niks en ik kan niks veranderen. En toen zei hij tegen hem: heb je ooit geprobeerd met een mug in je slaapkamer in slaap te vallen. Kijk en wij zijn die mug. Dus iedereen van ons, iedereen die dit beluistert, heeft de potentie als mens om alles te kunnen veranderen."

"Het misverstand blijft dat wij nog steeds denken dat de aarde ons nodig heeft, maar wij hebben de aarde nodig."
Als de overheid steeds meer gaat ondernemen, dan ontwikkelt de overheid zich steeds meer tot een onderheid.

Welke fundamentele keuzes maak jij dan anders?

"Heel praktisch? Ik rijd geen elektrische auto. Dat is het grootste probleem als we allemaal elektrisch gaan rijden. Als we kinderarbeid willen subsidiëren dan moeten we elektrisch rijden. Ik doe afstand van al die dingen, waarvan we denken dat dit het antwoord is op een complexe vraag. Verder probeer ik iedere dag stil te staan bij wie ik ben en me te concentreren op de potentie die ik heb als mens. Voor iedere dag dankbaar zijn dat ik er ben. En mij altijd realiseren dat ik geen enkel benul heb over de toekomst."

Hoe zit dat met bijvoorbeeld de overheid? Welke misverstanden bestaan daar over?

"We zijn geconfronteerd met een overheid die steeds meer gaat ondernemen. Meer beslissingen neemt voor ondernemers. Dat is niet de opgave van de overheid. Kijk, als in de pandemie de overheid bijvoorbeeld Shell had gevraagd: wat denk je, moeten we nou een lockdown doen? Dan zouden ze zeggen, laat iedereen eerst even tanken voordat alles op slot gaat. Nee de overheid heeft direct gezegd we gaan op slot en waarom? Omdat de overheid verantwoordelijk is voor de volksgezondheid. De overheid moet het moreel wenselijk gedrag in de samenleving faciliteren. Maar als de overheid steeds meer gaat ondernemen, dan ontwikkelt de overheid zich steeds meer tot een onderheid. Want de overheid denkt dat de markt het wel zal doen. Maar de markt doet wat mogelijk is. De markt zal nooit doen wat nodig is. En de overheid moet via wetgeving het nodige mogelijk maken voor de markt. En we zien op dit moment dat de overheid heel veel laat liggen. En als de overheid onderheid wordt, dan gaan de ondernemers het overnemen en we zitten niet voor niets hier bij Breman, heel mooi voorbeeld. Bedrijven proberen de maatschappelijke agenda te gaan faciliteren. Eigenlijk een beetje de omgekeerde wereld. Heel erg interessant. Maar dat komt omdat de overheid, die de leidende rol moet hebben, die onvoldoende oppakt."

Creëren we dan een vraag zonder te kijken wat nodig is? De markt is immers vraag en aanbod ...

“Laten we stilstaan bij de klimaatconferentie in Glasgow. Ongelofelijk: het is volgens mij de 26e vergadering. Moet je voorstellen dat je een bedrijf hebt en dat je 26 keer als bestuur gaat vergaderen, de deur gaat open en er is niks veranderd. Dan denk je: wat zit je daar te doen? Maar daar zie je ook op dit soort conferenties: we zijn alleen maar in staat om met elkaar afspraken te maken over de dingen die mogelijk zijn, maar we moeten afspraken maken over de dingen die nodig zijn.”

"Voorbeeld: stel je hebt een hele fijne liefdesrelatie en in je huis een oude wc. En in dat waterreservoir vind je allerlei wodka flesjes. Dan kom je erachter dat je liefdespartner, met wie je oud wil worden, een zware alcoholist is. En dan dan vraag je: luister, ik wil zo graag met je oud worden, maar je moet ophouden met drinken. Anders lukt het mij niet. En dan zegt je liefdespartner: geen probleem. Tot 2030 zal ik voor 49% stoppen met zuipen, tot 2050 voor 78% en tot 2065 voor 87% … dan weet iedereen: deze liefdesrelatie is over. En de liefdesrelatie tussen de aarde en de mensheid … die is over. Dus het gaat ook over een stukje liefde in dit geval. En dit soort conferenties is het één groot drama dat alle belangen belangrijker zijn dan de relatie tussen ons en alles wat ons zijn mogelijk maakt.”

Begint het dan bij onszelf?

"We moeten overal beginnen. We hebben het net over die vooravond gehad. We moeten nu zo snel mogelijk alles tegelijk doen. En we moeten vooral als mens aan ons bewustzijn werken en rijp worden. Dat is een ander thema. Kijk, je wordt vanzelf oud. Je takelt vanzelf af als je oud wordt, daar hoef je niets voor te doen. Maar om mentaal rijp te worden, daar moet je hard aan werken. Dus we moeten werken aan de potentie van ons mens zijn. Daar gaat het over. En vanuit dat inzicht gaat we dingen automatisch anders doen. Dan ga je altijd dingen doen ten gunste van alles en iedereen."

Pioniers, 'grensverleggers', visionairs: vaak hebben zij een gemene deler. Ze hebben vaak in hun leven een moment gekend waarbij ze anders zijn gaan denken. Soms iets dramatisch, vaak heftig. Herken jij dat?

"Ja natuurlijk herken ik dat. De rode draad in je leven dat ben je zelf. Ik zal drie momenten benoemen. Ik was tien jaar oud en we hadden een barbecue feestje. Het was slecht weer en we hadden trek, dus ik dacht: weet je wat ik pak die jerrycan en ga er een beetje benzine over heen gooien. Die jerrycan is toen in mijn handen geëxplodeerd. Vanaf mijn middel ben ik zwaar verbrand. Ik heb een jaar in een soort couveuse gelegen zonder daglicht...heel veel drinken. Ik sprak laatst nog met mijn moeder: ik heb alle ramen dicht moeten doen, je hebt zo zitten te schreeuwen, ik was zo bang voor de hele buurt. Kortom, ik dacht en dat is mijn verwoording als volwassene, ik had het gevoel ik ga dood. En voor mij is zo duidelijk geworden hoe tijdelijk mijn zijn is. Het kan maar zo over zijn. Een ander moment is dat ik niet goed wist wat ik moest doen. En toen had ik een heel intensieve droom. Waar mij verteld werd dat ik architectuur moest studeren. Had ik helemaal niks mee. Dus dacht ik ik ga architectuur doen. En tien jaar geleden heb ik voor de tweede keer in mijn leven roodvonk gehad. Dat is een kinderziekte. Als kind prima, maar als volwassene echt heftig. Ik ben naar de dokter gegaan en die zegt ja meneer Rau je hebt roodvonk. Ik wil weten waarom. De waarom vraag is toch de vraag? Nou zegt ie, als je 50 bent en je krijgt voor de tweede keer roodvonk dan doe je nog steeds niet in je leven wat je van plan was om te doen. Toen heb ik naast het architectenbureau samen met mijn vrouw Turntoo opgericht en we hebben de circulaire economie geïntroduceerd in Nederland en we hebben het boek geschreven Material Matters om te kijken hoe moet nou de systeemarchitectuur eindelijk opnieuw georganiseerd worden. En het laatste, ik heb een aantal weken corona gehad, waarbij ik tien dagen plat op bed heb gelegen. Dan kom je toch weer met een dimensie van zijn in aanraking, waarvan je weet dat je daar geen sturing over hebt en dat heeft op mij een heel grote impact gemaakt. Dus ik probeer altijd dit soort momenten ook als leermomenten te nemen en mijn eigen doen en laten daarop aan te passen."

Het is duidelijk. Je bent continu op je 'eigen reis'. Maar wat zijn dan jouw ambities als ijkpunten tijdens die reis? Wat is je stip op die horizon?

“Ik heb drie agendapunten in mijn leven. Eerste agendapunt: ik wil de wereld veranderen. Tweede agendapunt: zo snel mogelijk. En derde: ik ben het grootste handicap van mijn eigen agenda. Dus ik moet aan het laatste gaan werken. En mijn ambitie is dat ik zo min mogelijk het handicap ben van mijn eigen agenda. Ik ben 61. Ga ik het redden, weet ik niet, ik kan deur uitlopen en hartaanval krijgen, misschien heb ik nog vijftig jaar. Ik heb geen idee. Ik probeer het zo te doen dat ik iedere dag vrede heb met hoe het geweest is voor het geval ik misschien niet meer wakker word.”

In de afgelopen decennia zijn er uit jouw architectonische hoed dingen voorbijgekomen die vroeger niet voor mogelijk werden gehouden, maar nu realistisch zijn.

"In 1992 heb ik het architectenbureau opgericht, maar mijn grootste handicap is dat ik alleen maar duurzaam wil bouwen. We zijn nu jaren verder en nu zie je opeens: iedereen heeft het licht gezien. Twee kanten zitten daar aan, aan de ene kant ben ik daar ontzettend blij mee. Ik kan het namelijk niet alleen doen. Iedereen die meedoet is namelijk hartstikke goed. En iedereen die dingen nadoet, heb ik ook geen problemen mee. Waar ik een probleem mee heb, is met begripscultuur. Kijk, je kunt de krant niet opendoen en heel Nederland is duurzaam, circulair, culinair, ordinair, arbitrair… en we leven in een soort cultuur waar we denken, als we het begrip gebruiken dat we het gedaan hebben. Maar begrip komt van begrijpen. En net zoals we fake nieuws hebben, hebben we inmiddels ook heel veel fake begrippen. En daar wordt iets gesuggereerd, wat er gewoon niet in zit. Daar heb ik moeite mee. Ik zie natuurlijk dat die dingen veranderen. Ik ben nu weer met nieuwe dingen bezig waarvan iedereen denkt dat kan natuurlijk nooit, maar waarvan ik denk over zeven jaar doet iedereen dat. Kijk bijvoorbeeld naar de Triodos bank, daar hebben we in 2013 de beslissing genomen om het in hout te maken. De bank was dat trouwens niet echt van plan, die wilden eigenlijk een betonnen gebouw maken dus daar was veel overtuigingswerk nodig. Nu is houtbouw gewoon, ja iedereen vraagt zich af waarom gaan we dit niet allang doen? En dat is wat ik graag wil doen, ik wil aan de ene kant, die mentale kant maar ik wil mijn inzichten ook verwerken in de praktijk. Daarom vind ik architectuur zo fascinerend , er is geen andere kunst op de wereld die zo veel materie nodig heeft om iets te kunnen maken. Dus ik houd heel erg van die uitersten. En dan altijd proberen weer de eerste te maken van de nieuwe generatie die dan straks maatschappelijk helemaal wordt doorontwikkeld."

In 2030 willen wij alle huishoudens energiepositief. Onhaalbaar?

"Te laat. Veel te laat. De techniek is er. Maar we willen niet. Als je naar anderen landen kijkt, kijk naar Zwitserland daar krijg je niet eens een bouwvergunning als je niet energiepositief bent. Dus we laten ons leiden door de lobby en door de economie. We laten ons niet leiden door de inzichten. Dus als je me vraagt is het haalbaar, natuurlijk is het haalbaar. Het is nu al haalbaar. 2030? Acht jaar te laat. Het allersnelste is, via de wetgeving. Een paar jaar geleden brak de pleuris uit omdat we gasloos wilden bouwen. Iedereen zegt dat kan niet, het wordt duurder, niemand heeft het meer daarover. Het is vanzelfsprekend geworden, omdat het een stukje wetgeving is geworden. Dus de allergrootste snelheid creëeren we met de wetgeving. Als vandaag een persconferentie komt met we hebben een lockdown, dan blijft iedereen vanaf morgen direct thuis. Dus de wetgeving, de wetgever is cruciaal wat de snelheid betreft. Maar dan moet de wetgever het moreel wenselijk gedrag willen faciliteren en niet de belangen van de lobby’s in dit land. Dat is het grote probleem, daar verliezen we snelheid."


Ik heb een jaar lang in een couveuse gelegen zonder daglicht. Mijn moeder moest alle ramen dichtdoen, zo hard schreeuwde ik.

Beluister de podcast terug

Het gesprek met Thomas Rau kun je op verschillende manieren terugluisteren. Zie video op YouTube, of check de link hieronder naar alle afleveringen van Bruno & the FutureMakers.

www.anchor.nl/breinn

Ceintuurbaan 15, 8022 AW, Zwolle Tel. +31 682785756

Deel deze pagina